Tel: (0216) 492 63 10
Araç Tekniği Dersi

Motorun Tanımı Ve Çalışma Prensipleri

Aşağıda motor ile ilgili terimler yer almaktadır.

Yakıttan elde ettiği ısı enerjisini, mekanik enerjiye çeviren makinelere motor denir.

Yakıtlarına göre motorlar, Dizel-Benzin-LPG’ li olmak üzere ayrılırlar.

Silindir diziliş şekillerine göre motorlar sıra tipi, v tipi, yıldız tipi, boksör tipi şeklindedir. Soğutma sistemine göre motorlar, su soğutmalı ve hava soğutmalı diye ikiye ayrılır. Yanma sistemine göre motorlar, içten yanmalı ve dıştan yanmalı diye ikiye ayrılır. Araçlardaki motorlar içten yanmalı motorlardır. İçten yanmalı motorlar mazot - motorin, benzin ya da LPG kullanırlar.
 

Motorlar, çalışma zamanlarına göre, iki zamanlı ve dört zamanlı motorlar olarak ikiye ayrılır.
Benzinli motorlarda ateşleme, sıkıştırılmış benzin-hava karışımının buji ile ateşlenmesi ile olur.

Dizel motorlarda ateşleme, sıkıştırılmış hava üzerine enjektör yardımıyla basınçlı yakıt püskürtülerek ateşlenmesi ile olur.

4 zamanlı motorlarda zamanlar sırası ile: Emme, sıkıştırma, ateşleme (genişleme - iş zamanı), egzoz.

 

Enjektörlerden püskürtülerek ateşleme yapılan motorlarda yakıt olarak motorin kullanılır.
 

Bir motorun bazı parçaları: Marş motoru, piston, segman, piston kolu, silindir kapağı, supap kapağı, emme manifoldu, egzoz manifoldu, silindir gövdesi, silindir gömleği, karter, conta, külbütör, emme supabı, egzoz supabı, supap iteceği, krank mili, kam mili, volant dişlisi, eksantrik dişlisidir.
Dizel motorda ise bunların dışında, mazot pompası (besleme ve enjeksiyon pompası) ile enjektör de bulunur.
Benzinli motorlarda, üsttekilerin dışında karbüratör, benzin pompası, buji, distribütör, bobin vardır.

 

Ateşleme Sistemi

 

Aşağıda motorun ateşleme sistemi ile ilgili bilgiler mevcuttur. Benzinli motorun ateşleme siteminin bazı önemli parçaları: Akü, kontak anahtarı, endüksiyon bobini, distribütör, buji ile distribütör içinde bulunan platin takımı, alçak yüksek gerilim kabloları, kondansatör, tevzi makarası.

 

Benzinli motorlarda bujinin görevi ateşlemeyi sağlamaktır. Benzinli motorlarda bulunan distribütörün en önemli görevleri endüksiyon bobininden gelen yüksek voltajı bujilere dağıtmanın yanı sıra, platin ve meksefe (kondansatör) yardımıyla yüksek voltajın oluşumunu sağlamak, ayrıca tevzi makarasıyla da elektrik dağıtımını sağlamaktır.

 

Endüksiyon bobini, aküden (araca göre 12V – 6V – 24V) gelen voltajı 15.000 - 25.000 Volta çıkarır. Bujilere ateşleme sırasına göre akım dağıtan distribütördür. Motor çalışmazken kontak anahtarı ateşleme durumunda (ON konumunda) açık unutulursa platin yada bobin yanabilir. Aracın belirli bir km.' sinden sonra bazı parçaları değişmelidir. Bunlardan biri platin ve bujidir.

 

Ateşleme sistemi ayarları: Buji ayarı, platin ayarı, avans ayarıdır. Platin meme yapmış ise meksefe (kondansatör) yanabilir. Motor sarsıntılı çalışıyorsa buji kablolarından biri çıkmış olabilir.


Benzinli bir motorda normal yanma olmamasının sebeplerinden biri bujilerin normal ateşleme yapmaması, platin ayarının bozuk olması veya bujilerin kurum bağlanması olabilir. Bujiler ayarsız ve aşınmış ise (yanma işlemi tam gerçekleşemez) motor çekişten düşer.

 

Buji ayarları yanlış yapılmış bir aracın egzoz dumanı siyahtır. Motorun egzozundan siyah duman çıkması durumunda karışım oranı (yakıt sistemi ayarları ve hava filtresi) de kontrol edilmelidir.

Yağlama Sistemi

 

Aşağıda motorda yağlama sistemi ile ilgili bilgi verilmektedir.
Yağlama sisteminin parçaları: Karter, yağ pompası, yağ filtresi, yağ müşiri, yağ göstergesi, motor yağ seviye çubuğu, yağ kanalları.

 

Motorda yağın bazı görevleri: Sürtünmeyi azaltmak, Aşınmayı önlemek, Silindir ve segmanlar arası boşluğu doldurup sızdırmazlığı sağlamak, Soğutmaya yardımcı olmak, Aşınmadan dolayı oluşan pislikleri temizlemek.

 

Karterin önemli görevlerinden bazıları: Motor bloğunun altını kapatmak ve yağa depoluk etmektir.

Araçta motor yağı kontrol edilmeden önce, motor çalışıyorsa kontak anahtarı kapatılır ve motor sıcak ise en az 4-5 dakika, motor soğukken yağ seviyesi kontrolü için stop edilmiş ise en az 15-20 dakika beklenir. Yağ ölçümü yapılırken araç düz durumda olmalıdır. Yağ seviyesi yağ çubuğuyla ölçülür, ve yağın seviyesi yağ çubuğunun iki çizgisi arasında olmalıdır.

 

Yağ seviyesi normalin çok altında iken motor çalıştırılırsa motor aşırı ısınır ve motor yağı ömrü kısalır, daha da ileri durumlarda motorda tamiri çok pahalı arızalara (silindir ve yataklarda anormal aşıntı, yatak sarması v.s.) sebep olabilir.

 

Motor yağı seviyesi normalden fazla ise;

1. Motor yağı değişimi veya kontrolünde motora fazla yağ koyulmuş demektir. Motora koyulan fazla yağın miktarına bağlı olarak motorda ciddi arızalar veya keçelerde bozulmalar, çeşitli motor arızaları oluşabilir.

2. Motora normal miktarda yağ koyulduğundan eminseniz ancak motor yağı seviyesi normalde olması gerekenden fazla ise, ve hatta bu seviye her ölçümde bir miktar daha artıyorsa; motorda çok ciddi bir arıza var demektir. Motor yağına soğutma suyu veya motorin karışıyor anlamına gelir. Bunu tespit ettiğiniz anda çalışmayı durdurun ve makinenizi bu arıza giderilene kadar çalıştırmayın. Aksi halde motoru tamamen yenilemek zorunda kalabilir veya yangına neden olabilirsiniz!

 

Motor yağı değiştirilirken motor sıcak olmalıdır. Motorlarda genellikle 20W-50 / 15W-50 / 10W-40 numara motor yağı kullanılır. Kullanacağınız motor yağının dizel motora uygun olduğundan emin olun. Motor yağı değiştirilmeden önce kullanılması gereken motor yağı kullanım klavuzundan tespit edilmeli, makinenin çalıştığı ortamın hava sıcaklığı da göz önünde bulundurularak doğru yağ seçimi yapılmalıdır. Motor yağı, karterin altındaki tapa açılarak boşaltılır. Yeni motor yağı ise supap muhafaza kapağı (külbütör kapağı – üst kapak) üzerindeki kapaktan doldurulur.

 

Motor yağı ve yağ filtresi belli çalışma saatlerinde bir mutlaka değiştirilmelidir. Motorda yağ basıncı yoksa; Motor yağı yok, Yağ filtresi tıkalı, Yağ pompası arızalı, Yağ müşiri arızalı olabilir.

 

Motorun yağ eksiltme nedenlerinden bazıları: Karter contası yağ kaçırıyor, segman yada silindirler aşınmış, supap keçeleri aşınmış, silindir kapak contası arızalı, karter delik, tapadan yağ sızdırıyor, turbo arızalı olabilir.

 

Yağ yakan motorun egzozundan mavi duman çıkar. Marşa basılıp motor çalıştırıldığında yağ lambasının sönmesi gerekir. Motor çalıştığı sürece yağlamanın olup olmadığı motor yağ göstergesinden takip edilebilir. Motor çalışırken yağ göstergesinde anormallik görülürse iş bırakılır ve motor hemen durdurulur. Unutmayın! Motor yağ seviyesinin tam olması, motorda yağlama yapılacağını garantilemez. Yağ seviyesi normal ölçülse dahi yağ ikazı yanmışsa veya yağ basıncı göstermiyorsa motor ASLA ÇALIŞTIRILMAZ.

 

Soğutma Sistemi

 

Aşağıda motor soğutma sistemi ile ilgili bilgi mevcuttur. 

Su ile soğutma sisteminin bazı parçaları: Radyatör, Radyatör hortumları, Vantilatör, Devirdaim(Su) pompası, Termostat, Hararet (Isı) göstergesi, Hararet (Isı) müşiri, İlave su kabı, Fan motoru. Ayrıca Soğutma sistemine aracın iç ısıtmasından sorumlu Kalorifer Sistemi de dahil edilebilir, bu durumda Kalorifer hortumları ve Kalorifer radyatörü de sistemin parçası kabul edilir.

 

Radyatör, soğutma suyuna depoluk eder. Radyatörün altında su boşaltma musluğu vardır. Termostat silindir kapağı su çıkışındadır. Motorun ısısını verimli çalışma sıcaklığında sabit tutar. Devirdaim pompası vantilatör kayışından hareket alır. Radyatördeki soğuk suyu su kanallarına yollar.

Hava soğutmalı motorlarda Su Radyatörü ve Devirdaim (su) pompası yoktur, hava kanatçıkları ile soğutulur.

 

Vantilatör kayışı “V” şeklindedir. Kayış gerginliği 1 - 1,5 cm civarında olmalıdır. Kayış gerginliği doğru yapılmalıdır (parmak ile yaklaşık 1 kg baskı uygulandığında "V" kayışı yaklaşık 1,5 cm kadar esnemelidir).

 

1. "V" kayışı ayarı gevşekse; motor harareti artar, göstergede hararet ve şarj ikazları yanabilir veya göstergelerde okunan değerler arıza gösterebilir, kayış ömrü çok kısalır, kayış sesli çalışır ve gaz vermelerde rahatsız edici sesler çıkarır, kayış kopabilir veya aşırı durumlarda yerinden çıkabilir.

2. "V" kayışı ayarı sıkı ise; avare bilyeler, kayış gergisi, alternatör rulmanları, devirdaim yatağı ve kasnağı, varsa klima kompresörü ve benzeri tüm alıcılar zarar görür, kayış ömrü çok kısalır, alternatör ve devirdaim sesli çalışmaya başlayabilir, "V" kayışı kopabilir.

 

Vantilatör kayışı hareketini krank mili kasnağından alır, vantilatör kayışı, devirdaim pompası ve alternatörü (şarj dinamosunu) çalıştırır. Vantilatör kayışı koparsa motor çok hızlıca hararet yapar, Şarj ikaz lambası anında yanar, bir süre sonra da hararet lambası yanacaktır.

 

Soğutma sisteminde su azalıyorsa:Silindir kapak contası arızalı veya radyatör delik, Radyatör kapağı bozuk, Radyatör hortum ve kelepçeleri arızalı veya delik, Kalorifer hortumları delik veya Termostat arızalı.

 

Motorun hararet yapmasının nedenleri: -> Radyatör peteklerinin tıkanması (peteklerin tıkanması ihtimalini azaltmak için radyatör hafif basınçlı su ile temizlenmelidir, bu işlem sökülmeden de yapılabilir), Radyatörde suyun azalması, Vantilatör kayışının gevşek veya kopuk olması, Termostatın arızalı olması, Motor yağının azalması, Motor soğutma suyu kanallarının tıkalı olması, Uygun vites ve hızda gidilmemesi, uzun seyahat sonrası (makinede belirtilen metre sonrası) durularak motorun dinlenmesine izin verilmemesi, Otomatik fanın arızalı olması.

 

Radyatöre konacak suyun seviyesi peteklerin üzerinde olmalıdır. Çok sıcak motora rölantide çalışırken ılık ve kireçsiz su konur, soğuk su asla koyulmaz. Motor bloğundaki su kanalları pas yada kireç yüzünden tıkanmış ise motor fazla ısınır. Radyatöre konacak suyun içilecek temizlikte ve temiz su olması gerekir. Su olduğu halde motor fazla ısınıyorsa, termostat arızalı olabilir. Donmayı ve oksitlenmeyi önlemek için radyatöre antifriz ilave edilir. Termostat’ ı sökülmüş motor, gereğinden soğuk çalışır aşınmalar artar ve verim düşer. Motorun çok sıcak çalıştırılması motoru çekişten düşürür, motora zarar verir. Motor çok sıcakken radyatöre soğuk su konursa silindir kapağı ve blok çatlayabilir. Çok sıcak bir motorda radyatör kapağı kuru bir bezle tutulup hafifçe gevşetilir ve buhar tamamen atılınca radyatör kapağı açılır, radyatör kapağı asla birden çekilmez. Araçta ısı (hararet) göstergesi çalışmıyorsa ısı müşiri arızalı olabilir. Motor, çalıştıktan sonra çalışma sıcaklığına gelmiyorsa kalorifer hortumlarında kaçak olabilir. Motor ısısının aniden yükselmesinin sebebi kayış kopması olabilir.

 

Vantilatör kayışı hareketini Krank kasnağından alır ve pervaneyi - devirdaim pompasını - şarj dinamosunu çalıştırır. Kayış koparsa vantilatör pervanesi - devirdaim pompası ve şarj dinamosu çalışmaz

 

Marş Sistemi

Marş sistemi motora ilk hareketi veren sistemdir.

Parçaları: Akü, Kontak anahtarı, Marş motoru (marş selenoidi, marş motoru, marş dişlisi), Volant dişlisi.

Marşa basıldığında marş motorunun Marş dişlisi (Bediks dişlisi) Volant üzerindeki dişlilerle kavraşır ve volantı döndürür (Volant doğrudan krank miline bağlıdır), Volant da krankı döndürerek motora ilk hareketi verir.

 

Marş durumunda marş motoru hiç dönmüyorsa: Akü bitik [ise akü değiştirilir veya başka bir aküye + + / - - kutupları takviye kablosu ile bağlanıp akü takviyesi yapılır], Akü kutup başları gevşek [ise kutup başları sıkılır], Akü kutup başları oksitli [ise üzerine sıcak su dökülerek veya zımpara / tel fırça ile oksit temizlenir. İşlemin ardından kutup başlarına gres sürülerek oksitlenmesi önlenebilir], Marş otomatiği (selenoidi) arızalı, Marş motoru sargıları arızalı ya da sigortası atık olabilir.

İş makinesinde marş yapılamıyorsa makineyi vurdurarak çalıştırmak mümkün değildir. İş makineleri çoğunlukla otomatik şanzımanlıdır, debriyaj bulunmaz, Tork konvertör sistemi bulunur. Yani hareket sadece motordan tekerleklere iletilir, hidrolik kavrama sistemi bulunur. Bu yüzden şanzıman yağı değişimi, kullanılan şanzıman yağı ve çalışma esnasındaki şanzıman yağı ısısı da önem kazanır.

 

Motor çalışırken marş yapılırsa Volant dişlisi, marş motoru ve marş dişlisi zarar görür.

Marşa basıldığında marş motoru dönmez, korna da çalmaz ise sorun aküde-kutup başlarında olabilir.

Akü başka bir aküyle takviye yapılacaksa her iki akünün (+) kutup başları (+) kutup başlarıyla, (-) kutup başları ise (-) kutup başlarıyla birleştirilir (“+” “+” ya, “-“ “-“ ye paralel bağlanır). Her iki akünün de voltajı aynı olmalıdır. Dijital göstergeli araçlarda akü takviyesi yapılmaz. Marşa basma süresi 10-15 saniyedir. Fazla basılırsa akü biter.Marş yapıldığında tık diye bir ses gelip, marş motoru çalışmıyorsa akü kutup başları gevşek olabilir.

 

Şarj Sistemi

Şarj sistemi, motor çalışmaya başladığı andan itibaren, aracın elektrik ihtiyacını karşılayarak elektrik üretir ve aküyü şarj eder.

 

Şarj sisteminin parçaları: Alternatör, Konjektör (regülatör), Şarj lambası, Vantilatör kayışıdır. Alternatör, krank mili kasnağından vantilatör kayışı ile aldığı mekanik enerjiyi elektrik enerjisine çevirir. Bazı araçlarda alternatör yerine şarj dinamosu bulunur. Konjektör (regülatör), alternatörün ürettiği elektriğin voltaj ve akımını ayarlar. Aracın devri arttıkça alternatörden çıkan akım ve voltajı ayarlar, tesisata ve aküye gönderir. Şarj

lambası, şarj sistemi arızasını ikaz eder. Yani alternatör, konjektör vs. arızasını belirtir. Bir araç için gerekli elektrik enerjisini şarj sistemi sağlar.

 

Akü, motor çalışmazken ışık ve özel elektrikli alıcıları besler. Vantilatör kayışı çok sıkı ise alternatör yatakları bozulabilir. Vantilatör kayışının koptuğu "ilk olarak" şarj ikaz lambasından anlaşılır. Motor çalışırken ayağımızı gaz pedalından çekince far ışıkları zayıflıyorsa akü zayıflamış olabilir. Motor çalıştığı halde şarj ikaz lambası yanıyorsa vantilatör kayışı gevşek olabilir ya da alternatör kablo bağlantıları gevşek veya alternatör kömürü aşınmış olabilir.

 

Aracın durdurulup kontağın hemen kapatılması gereken hallerden bazıları:
Şarj ikaz lambasının yanması, Motordan ani bir sarsıntı ya da ses gelmesi, Yağ lambalarının yanmasıdır.

Konjektör ayarı bozuksa akünün su kaybı çok olur. Araçta ampuller sık sık patlıyorsa veya akü su kaybı fazlaysa konjektör arızalı olabilir. Marşa basılıp motor çalıştığında şarj ikaz lambası sönmelidir.

 

Aydınlatma ve İkaz Sistemi

Aydınlatma sisteminde, sigortalar, kablolar, farlar, park lambası, sis lambası, plaka lambası, gösterge lambası, iç aydınlatma lambası, bagaj aydınlatma lambası, gibi lambalar vardır. İkaz sisteminde sinyaller, fren ikaz lambaları, geri vites lambası, korna bulunur. Araçlarda bulunan aydınlatma ve ikaz sistemlerinde: Akü, kablolar, kablo bağlantıları, sigortalar, açma kapama düğmeleri ya da kolları ve alıcı olarak da ampuller bulunmaktadır. Bir iş yerinde çalışan iş makinelerinin korna sesleri aynı olmalıdır. İş makinesi çalıştığı sürece üzerinde bir flaşör yanmalıdır. Özellikle karanlık ortamlarda veya gece çalışmalarında farların çalışır durumda olmasına dikkat edin.

 

Bu sistemlerin en önemli arızaları: Kısa devre, kablo kopukluğu, akü bitmesi, akü kutup başı oksitlenmesi veya akü kutup başı gevşekliği, ampul yanması, sigorta atması, anahtarların arızalanmasıdır.

Fren müşiri ikaz sisteminin bir parçasıdır. Farlardan bir kısmı ya da hiçbiri yanmıyorsa, sigortası atık olabilir. Flaşör arızalanınca sinyal lambası yanmaz. Sigorta atarsa yerine aynı amperde sigorta takılır. Far anahtarı bozuksa farlar yanmaz. Isı göstergesi çalışmıyorsa, ısı göstergesi müşiri arızalı olabilir. Aracın fren lambaları yanmıyorsa, fren müşiri arızalı olabilir. Fren lambalarından biri yanmıyorsa, yanmayan lambanın ampulü yanmış olabilir. Farların bakımı yapılırken, far ayarı yapılır. Farlardan biri sönük yanıyorsa far kablo bağlantısı gevşemiş veya paslanmış olabilir. Sigorta, sistemde kısa devre olduğunda sistemi korur.

 

 

 

Güç Aktarma Organları

Güç aktarma organları sırasıyla:Diferansiyelin görevi gücü arttırmak, şanzımandan gelen hareketi 90 derece kırıp akslar ile tekerleklere iletmek, virajlarda içteki tekerleği az, dıştakini fazla döndürerek kolay ve rahat viraj almayı temin etmektir.

 

Kavrama (debriyaj) motorla vites kutusu arasındaki irtibatı keserek vites değiştirme olanağı sağlayan aktarma organıdır, iş makinelerinde genellikle debriyaj bulunmaz. Akslar, diferansiyelin hareketini tekerleklere iletirler. Vites kutusu, aracın hızını ve gücünü ayarlar. Aktarma organlarında genellikle dişli yağı kullanılır ancak hidrolikle çalışan veya yağ olarak hidrolik yağının kullanılması gereken tipleri de vardır. Aktarma organlarında yanlış yağ seçimi, değişim veya yağ eklerken uygun olmayan yağ kullanımı sonucunda kullandığınız makinenin tamiri çok pahalı arızalara sebebiyet vereceğini aklınızdan çıkarmayın. Vites kutusu bakımı yapılırken yağa ve yağ kaçağına dikkat edin, kullanım klavuzunda belirtilen tip ve sınıf yağ kullanıldığından emin olun.

 

Lastikler

 

Lastiklerdeki ağırlık dengesinin bozukluğu demek olan balans oluşursa araçta titreşim oluşur. Bu titreşimler en çok direksiyon simidinde hissedilir. Lastik değiştirilirken kriko takılmadan önce park freni çekilmeli, lastiklere takoz koyulmalıdır. Lastik değişimi eğimli yüzeylerde yapılmamalıdır. Lastiklere normalden az hava basılırsa lastikler sürekli olarak ortadan aşınırlar ve araç titrer. Aracın lastikleri çalışmaya başlamadan önce kontrol edilir. Lastik basınç değerleri kullanılan makineye, lastik tipine, çalışma şartlarına göre değişeceğinden mutlaka üretici tarafından belirtilen basınç lastiklere uygulanmalıdır.

 

Dubleks lastik iç lastiği olmayan lastiktir. Karlı havalarda zincir takılması gerekiyor ise bütün tekerlere takılır. Isınmadan dolayı lastik hava basıncı artmışsa hiçbir şey yapılamaz. Lastiklerin üzerindeki rakamlar lastik ebatlarını belirtir. Bir tekere dubleks, diğer tekere şambrelli (iç lastikli) lastik takılırsa araç bir tarafa çeker. Bijon sıkılıkları kontrol edilmeli, gerekirse sıkıştırılmalıdır. Trafiğe çıkılacak ise aşırı çamurlu lastikler temizlenmelidir, aksi halde kazalara neden olabilirsiniz.

 

Lastik tekerlekli iş makinelerinin lastik basınçları sık sık kontrol edilmeli, lastik tabanlarındaki derin kesikler, çivi ve benzeri delicilerin lastiğe saplanması, lastik yanaklarındaki kesik ve balonlar sık sık kontrol edilmelidir. Lastik yanağında oluşan balon, lastiğin iç yapısının bozulduğunu ve her an patlayabileceğini gösterir. Bu durumdaki lastiklerin değiştirilmesi gerekir, lastik yanağında oluşan hasar tamir edilemez, edilmek istenirse büyük bir risk kabullenilmiş demektir (yama birden ayrılarak lastik havası bir anda boşalabilir ve makinenin kontrolü kaybedilebilir).

 

Paletli makinelerde paletlerde kullanılacak yağ (genellikle gres sınıflarından biridir) doğru seçilmelidir. Aksi halde yağlamayı yetersiz yapacağından sesli çalışma, deformasyon ve arızalar kaçınılmazdır. Paletli araçlar ile asfalt yola çıkılacak ise ilgili talimatlar mutlaka yerine getirilmeli (örneğin lastik pabuç kullanımı gerekiyorsa), yerine getirilemiyor ise asfalta çıkılmamalıdır. Paletli iş makinelerinin en büyük avantajı yumuşak zemindeki hareket kolaylığı, üstün manevra kabiliyeti ve stabilitesi ile yere tutunmadaki üstünlüğüdür. Ancak yokuşlarda uygun olmayan hareketler sonucu palet çıkmaları, lastik tekerleklilere göre yakıt tüketimindeki artış, alım ve bakım maliyetleri, bakımlarının zorluğu dezavantajları olarak sayılabilir.

 

Makineyle çalışmaya başlamadan önce mutlaka Tekerlekler veya Paletler kontrol edilmeli, gerekli ise bakımları yapılıp ardından işe başlanmalıdır.

 

Frenler

Araçta el freni (park freni) duran aracı sabitlemek için kullanılır. El freni çekili durumda unutulup yola devam edilirse kampanalar ısınır ve fren tutmaz.

 

Kullandığınız makinenin fren hidrolik seviyesini çalışmaya başlamadan önce mutlaka kontrole edin. Seviye eksik ise uygun hidrolik yağı ile tamamlayın. Unutmayın, fren hidrolikleri de tıpkı diğer yağlarda olduğu gibi belirli aralıklarla değiştirilmelidir.

 

Fren sisteminin bazı parçaları şunlardır: Fren pedalı, Merkez pompası, Fren boruları, Tekerlek silindirleri, Fren diski, Fren balatası, Kampanalar, Fren ayar sistemleri, Fren ana merkezi, Fren merkezleri, Fren hidroliği. Bu parçalar makine cinsine ve modeline göre değişebilir, kullanılmayabilir veya farklı bir sistem ile çalışması değiltirilebilir.

 

Havalı frenli (Pinomatik fren sistemli) bir araçta üsttekilere ilaveten hava tüpü ve kompresör bulunur.

 

ABS frenin avantajları, frenlerken direksiyon hakimiyetini bozmaması ve fren mesafesini kısaltmasıdır. Fren yapılmasına rağmen aracın hızı azalmıyorsa, fren hidroliği yok - azalmış veya fren ayarları gevşek olabilir. Balatalı tip fren sistemlerinde fren sistemine yağ sızmış (fren balataları hidrolik yüzünden yağlanmış) olabilir. Fren sisteminde kaçak olabilir. Soğuk havalarda el freni çekili durumda bırakılırsa fren balataları donarak yapışır.Ayak frenine basıldığında ön ve arka tekerlekler birlikte durur ancak bazı makinelerde farklı tekerleklerin farklı fren kontrolleri veya pedalları olabilir. Araç çalışıyor fakat hareket ettirilemiyorsa el freni (park freni) çekik olabilir. Aracın kampanaları aşırı ısınmışsa fren ayarları bozuk olabilir. Westinghouse (fren servosu) tipi frenli bir makinede hareket halinde iken motor stop ettirilirse asla fren tutmaz. Hava frenli araçta hava basınç göstergesi basınç göstermiyorsa araç olduğu yerden kaldırılamaz.

 

Ön Düzen Sistemi

Ön düzen sistemi, aracın dönüşünü sağlar. Direksiyon simidi, direksiyon mili, sonsuz dişli, sektör dişli, rot, eğri rot, kısa rot, rot başı bu sistemin bazı parçalarıdır.

Direksiyon kutusu yağı kontrol edilmelidir. Araçta çekme, gezme vs. varsa bakımcıya veya servisine kontrol ettirilmelidir. Kamber / Kaster / King - pim /  Rot ve Direksiyon kutusu ayarları gibi ayarları vardır. Ayarsızlık ve dişlilerin aşınması, direksiyon boşluğunu artırır. Ayrıca rot başlarının aşınması ile direksiyon kutusu arızaları da direksiyon boşluğunu artırır. Ön düzen ayarları bozuksa ön lastikler içten veya dıştan aşınır. Direksiyon zor dönüyorsa lastik hava basıncı normalden az veya direksiyon güç destek sistemlerinde arıza olabilir. Lastik hava basıncı fazla ise lastikler orta kısımdan, az ise dış kısımlarından aşınır.

 

Süspansiyon Sistemi

Süspansiyon sistemi, araç tekerlerinin aracın şasi ve gövdesiyle birleştirildiği sistemdir. Yaylar (helezon yay), yaprak yaylar (makaslar) ve amortisörlerden oluşur.  Helezon yaylar otomobil türü araçlarda, makaslar ise genellikle ağır hizmet araçlarında kullanılır. Yaylar, yoldan gelen darbe titreşimleri üzerine alır. Yayların salınımını amortisör kontrol eder. Amortisör arızalı ise bozuk yolda ses yapar ve araç çukurdan çıkınca zıplayarak gider, esneme hareketi hemen durmaz. İş makinelerinin bir kısmında süspansiyon sistemi bulunmaz.

 

Dizel Motorlar

Dizel motorlarda silindire sadece hava doldurulur. Yanma işlemi, sıkıştırılmış havanın üzerine enjektörden yakıt püskürtülerek yapılır.

 

Dizel motorların yakıt sisteminde günlük yapılan işlemlerden biri mazot - su ayırıcısı veya filtre ya da yakıt deposundan yakıt sisteminin suyunun alınmasıdır. Yakıt sistemindeki su temizlendikten sonra sistem havası mutlaka alınmalıdır. Yakıt sistemi havasını almak için en basit yol el pompasını kullanmaktır, sistemde genellikle yakıt filtresinin üzerinde veya yakınında bulunan bu küçük ünite, yakıt su ayırıcısı temizlendiğinde veya yakıt filtresi değişimi sonrası gibi işlemlerin ardından yakıt sistemindeki havayı almak için kullanılır. Motor stop etmiş durumda bu pompanın üzerindeki buton elle bastırılıp bırakılarak sertleşinceye kadar pompalanır. Eğer bu şekilde yakıt sistemi havası alınamıyor ise enjektör rekorları gevşetilerek marş yapılması veya el pompasının kullanılması gerekebilir. Bu tip müdahalelerden önce konu ile ilgili olarak mutlaka makinenin kullanım kılavuzu okunmuş olmalıdır.

 

Dizel motorlarda yanma enjektörden yakıt püskürterek yapılır. Enjektörler, enjeksiyon pompasından gelen mazotu, silindirlerdeki sıkıştırılmış havanın içine püskürterek yakıtı ateşler. Enjeksiyon pompası, besleme pompası ile depodan gelen yakıtı basınçlı olarak enjektörlere yollar. Dizel motorun çalışmamasının bir nedeni hava yapmış olmasıdır. Hava yapmanın nedenleri: Yakıtın bitmesi, Boru ve rekorların gevşemesi, Yakıt borularının sökülmesi, Filtrenin temizlenmesi veya  değişmesi veya yakıt bitene kadar motorun çalıştırılması olabilir.

 

Dizel motorlarda egzoz dumanı siyah çıkıyorsa yakıt pompasına, enjektöre ve hava filtresine bakılır. Hava filtresi tıkanıklık ikazı görülür ise motor hemen stop edilmeli, hava filtresi sökülüp temizlenmeli (gerekirse değiştirilmeli), filtre yerine takılıp işe ondan sonra devam edilmelidir.

 

Ayrıca dizel motorlarda marş yapıldığında marş motoru dönüyor ancak motor çalışmıyorsa yakıt filtresi de takılı olabilir. Özellikle soğuk havalarda dizel motoru kolay çalıştırabilmek için kızdırma bujileri kullanılır, dizel motor çalıştırılmadan önce kızdırma buji lambasının sönmesi beklenir.

 

Dizel motora yanlışlıkla benzin koyulması durumunda;

Kontak anahtarı açılmamış ve Motor çalıştırılmamış ise: Yakıt deposu tamamen boşaltılmalı ve temiz motorin koyulması yeterlidir.

Kontak anahtarı açılmış veya Motor çalıştırılmış ise: Yakıt deposu tamamen boşaltılmalı, depo ve yakıt pompası arasındaki borunun rekorları sökülüp basınçlı hava kullanılarak yakıt hattı temizlenmeli, yakıt su ayırıcısı tamamen boşaltılmalı, yakıt filtresi değiştirilmeli, enjektör rekorları gevşetilerek rekorlar ile yakıt pompası arasındaki hat temizlenmeli, depo temiz motorin ile doldurulup yakıt sisteminin havası alınmalıdır. Aksi halde motor ya hiç çalışmaz, ya da çalışan motorda çok pahalı parçalar olan enjektörler ve yakıt pompası zarar görür.

 

Dipnot: Aşırı soğuk iklimlerde (-60 santigrat derece gibi) yakıtın donmasını önlemek için Özel Yakıt Antifrizleri kullanılabilir. Bu antifrizler soğutma suyuna katılanlardan tamamen farklıdır, asla karıştırılmamalıdır.

 

Makinenin Bakımı

Günlük bakımda motorun yağına, suyuna, fren hidroliğine, yakıtına, lastik hava basınçlarına, ışık ve ikaz sistemlerine, hidrolik sistem kaçaklarına ve yağına, rekor kaçaklarına, hortumlarda sızıntı, kaçak ve balonlaşmalara bakılır.

 

Haftalık bakımda vantilatör kayışı gerginliği, akü bakımı yapılır.

Akü bakımı yaparken akü dış yüzeylerinin ve kutup başlarındaki oksitlerin sodalı su veya sıcak su ile temizlenmesine, plakaların 1 cm üzerine kadar saf su ilave edilmesine, eleman kapak deliklerinin açık tutulmasına dikkat edilir. Kışın akü donmasın diye akü tam şarj ettirilir. Dijital göstergeli araçta akü takviyesi yapılması sakıncalı olabilir. Akü kendiliğinden boşalıyorsa akünün üst kısmında pislik birikmiştir, bu nedenle akü üzeri her zaman temiz ve boş tutulmalıdır. Kısa devreden dolayı yangın olursa akü kutup başları çıkarılır. Akü iki kutup başı arasına her iki kutup başına değecek şekilde madeni parça koyulursa (örneğin bir takım anahtarı) akü kısa devre yapar, patlama riski oluşur.

 

Yağlı tip hava filtresinin bakımı yapılırken  sökülen parçalar gaz yağı veya mazot ile temizlenir, takılmadan önce motor yağı ile yağlanır ve dip kısma belirtilen miktarda temiz motor yağı koyulur. Rodaj süresi çalışan parçaların birbiriyle alışma süresidir. Yeni motorun alıştırılması süresine Rodaj denir. Rodaj süresince motora aşırı yük bindirilmez, ani duruş kalkış yapılmaz, motor tam güç konumunda çalıştırılmaz, uzun süre sabit hızda gidilmez.